Fabrika var, makine var, çalışan var… ama üretim yarım. Sorun çoğu zaman satışta değil, çalışmayan bir yerde gizli: kapasite kullanımı. Sanayide gerçek kârlılık, ne ürettiğin kadar ne kadarını kullanabildiği ile ilgilidir. Bu yazı, KOBİ’lerin fark etmeden kaybettiği üretim gücünü görünür kılıyor. Sanayide sık duyulan ama pek de üstünde durulmayan bir kavram var: kapasite kullanımı. Basitçe söyleyelim; elindeki imkânlarla ne kadar üretebilmen gerekirken , gerçekte ne kadar üretiyorsun? Bir fabrika düşün. Makinalar dizili, depo dolu, personel hazır. Ama üretim beklenen seviyede değil. İşte burada sorun “iş yok” değil çoğu zaman. Sorun, kapasitenin doğru yönetilmemesi. KOBİ’lerin büyük kısmı kapasiteyi sadece “makine çalışıyor mu?” diye okur. Oysa mesele bundan çok daha derin. Kapasite Kullanımı Neden Bu Kadar Önemli? Çünkü kapasite kullanımı düşüktüyse, fark etmeden para yakıyorsun demektir. Kira ödüyorsun, elektrik ödüyorsun, personel maaşı ödüyorsun… Ama bu maliyetlerin karşılığını tam alamıyorsun. Yani fabrika çalışıyor gibi görünüyor ama aslında yarım mesai yapıyor. Yüksek kapasite kullanımı şunu gösterir: – Üretim planı doğru – Talep iyi yönetiliyor – Stoklar kontrolden çıkmıyor – Para içeride dönüyor Düşük kapasite kullanımı ise sessiz bir alarmdır. Bağırmaz, çağırmaz ama ay sonu geldiğinde kendini hissettirir. KOBİ’lerde Kapasite Neden Düşer? En sık sebep: plansızlık. Sipariş var ama düzensiz. Bir hafta yoğun, bir hafta boş. Makine ne zaman çalışacağını bilmiyor adeta. İkinci büyük sebep: stok karmaşası. Ya hammadden yok, üretim duruyor… Ya fazla üretmişsin, depo şişmiş, nakit kilitlenmiş. Bir diğer mesele: nakit akışı. Kâğıt üstünde iş var ama para yoksa üretim yavaşlar. Çünkü kapasite sadece makineyle değil, sermaye ile çalışır. Enerji maliyetleri, kur dalgalanmaları, tedarik gecikmeleri de cabası. Bunlar tek başına değil ama birleşince kapasiteyi aşağı çeker. “Talep Yok” Sanılan Yerlerde Asıl Sorun Birçok işletme “piyasa durgun” der. Ama detaylı bakınca şunu görürüz: Talep var, fakat doğru ürüne, doğru zamanda, doğru miktarda değil. Yani sorun satışta değil, üretim–stok–finans üçgeninde. Aynı sektörde biri tam kapasiteye yakın çalışırken, diğeri neden yarım çalışıyor? Cevap genelde fiyat değil, yönetim farkı. Kapasite Kullanımı Yatırım Kararı İçin Ne Söyler? Uzun süre yüksek kapasiteyle çalışıyorsan, bu şunu fısıldar: “Yeni makine zamanı yaklaşıyor.” Ama kapasite uzun süredir düşükse, yeni yatırım yapmak çözüm değildir. Önce mevcut düzeni iyileştirmek gerekir. Birçok KOBİ burada hata yapar. Sorun yönetimdeyken, çözümü yatırıma bağlar. Sonuç: Daha fazla borç, daha fazla yük. KOBİ’ler Kapasiteyi Nasıl Artırabilir? Bunun cevabı sihirli değil ama nettir: – Üretim planı sadeleşmeli – Stok kontrol altına alınmalı – Nakit döngüsü izlenmeli – Makine–insan–sipariş uyumu kurulmalı Yani mesele “daha çok çalışmak” değil, daha akıllı çalışmak. Aynı makineyle, aynı personelle, daha yüksek kapasiteye çıkan çok işletme var. Çünkü kapasite bazen makinede değil, bakış açısında artar. Son Söz Kapasite kullanımı bir istatistik değildir. Bu, işletmenin aynaya bakmasıdır. O aynada şunu sorar: “Elimde olanı gerçekten kullanıyor muyum, yoksa alışkanlıkla mı devam ediyorum?” Sanayide güçlü olan, en büyük makineye sahip olan değil; elindekini en verimli kullanandır. Ve evet… Bazen büyümek, yeni bir şey almakla değil, mevcut olanı doğru yönetmekle başlar.